عبدالله موحد(Abdollah Movahed)

عبدالله موحد اردبیلی (۲۹ اسفند ۱۳۱۸ – ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵) کشتی‌گیر ایرانی بود. موحد به عنوان یکی از بهترین کشتی‌گیران آزادکار تمام ادوار شناخته می‌شود که به مدت شش سال پیاپی قهرمان بلامنازع دستهٔ سبک‌وزن کشتی آزاد جهان بود و یک مدال طلای بازی‌های المپیک (۱۹۶۸) و پنج مدال طلای مسابقات قهرمانی کشتی جهان را کسب کرد. او در جایگاه یازدهم تالار مشاهیر اتحادیه جهانی کشتی برای برترین کشتی‌گیران آزادکار سدهٔ بیستم قرار گرفته‌است.

موحد به المپیک تابستانی ۱۹۷۲ برای کسب دومین مدال طلای المپیک بازگشت اما یک آسیب دیدگی ناگوار در شانه، دوران حرفه‌ای او را کوتاه کرد. پس از المپیک، موحد که دارای مدرک کارشناسی ارشد بود، به ایالات متحده آمریکا نقل مکان کرد و دکترای خود را در دانشگاه جورج واشنگتن گرفت. او در آنجا به عنوان مکانیک مشغول به کار بود و سرانجام در ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ بر اثر سکته قلبی درگذشت.

زندگی و حرفه

پدر عبدالله موحد، مجتبی فضلی‌زاده معلم منضبط و سخت‌گیر متولد اردبیل بود که در سال ۱۲۹۹ برای تدریس به بابلسر منتقل شد و در اوایل سال ۱۳۰۰ با زنی اهل بندر انزلی ازدواج کرد. آن‌ها صاحب هفت پسر و یک دختر شدند. وقتی مقرر گشت همهٔ مردم ایران صاحب شناسنامه شوند، مجتبی فضلی‌زاده نام خود را به «موحد اردبیلی» تغییر داد. بر اساس گفته‌های خود عبدالله موحد پدرش جز مجاهدین آذربایجانی جنبش مشروطه ایران بوده و در کنار ستارخان و باقرخان جنگیده بود. عبدالله به عنوان پنجمین فرزند این خانواده در ۲۹ اسفند ۱۳۱۸ در بابلسر متولد شد. او وقتی چهار ساله بود پدرش را از دست داد. او هم‌زمان درس می‌خواند و کار می‌کرد و به گفته‌اش، شرایط تحصیل بزرگ‌ترین برادر خانواده یعنی ابوالفضل و تنها خواهرش را خود او فراهم کرد.

موحد از کودکی علاقه‌مند به ورزش بود و از ۹ سالگی ورزش شنا را آغاز کرد و سپس سراغ قايقرانی و والیبال رفت. موحد در واکنش به پیشنهاد حضور در تیم، می‌گوید: «من زیاد بلند قد نیستم و فکر نمی‌کنم به درد باشگاه‌هایی که تیم‌های حرفه‌ای بسکتبال و والیبال دارند بخورم. به همین دلیل باید تصمیم دیگری بگیرم.» او در هفده سالگی به تهران آمد و در باشگاه تهران‌جوان و سپس باشگاه دارایی کشتی را پی‌گرفت. موحد از جمله ورزشکاران تحصیل‌کرده ایران بود و در دهه ۱۳۳۰ خورشیدی دیپلم گرفت.

اولین حضور موحد در مسابقات جهانی ۱۹۶۳ صوفیه بود که پس از یک شکست از محموت آتالای ترکیه‌ای و یک مساوی با اینوولچف بلغار ششم شد. او در المپیک ۱۹۶۴ توکیو، بدون باخت در وزن پنجم شد. او کشتی گیران انگلیسی، استرالیایی و کره‌ای را مغلوب کرد و با ایوائو هوریوچی ژاپنی و اینوولچف مساوی کرد.

درخشش موحد از سال ۱۹۶۵ در مسابقات جهانی منچستر آغاز شد که در این رقابت‌ها بالاتر از محمود آتالای و زاربگ بریاشویلی از شوروی به مدال طلای وزن ۷۰ کیلوگرم دست یافت. موحد پس از آن تا سال ۱۹۷۰ در تمام مسابقات رسمی قهرمان شد و ۵ مدال طلای جهانی، ۱ مدال طلای المپیک و دو مدال طلای بازی‌های آسیایی را کسب کرد. در المپیک ۱۹۶۸ او چهار کشتی را با ضربه فنی و سه کشتی را با امتیاز برد. او در سال ۱۹۷۱ در رقابت‌های جهانی صوفیه چهارم شد و در بازی‌های المپیک ۱۹۷۲ مونیخ هم که آخرین حضور او بود به علت آسیب دیدگی رقابت‌ها را ترک گفت.

موحد پس از المپیک ۱۹۷۲ ممنوع‌الخروج شد. او در مهر ۱۳۹۰ در برنامه عبارت دیگر بی‌بی‌سی فارسی گفت که ساواک با او «مشکل داشته» و به دلیل اتفاقاتی که در المپیک مونیخ افتاد «از همه ورزش‌ها محروم و ممنوع‌الخروج» شده بود. به گفته موحد او به دلیل مصدومیت دست نتوانست در المپیک کشتی بگیرد و به رغم آنکه «گواهی پزشک کاروان ایران و پزشک بین‌المللی کمیته المپیک» هم آسیب‌دیدگی او را تأیید می‌کردند، در بازگشت به ایران متهم شد که نمی‌خواسته برای ایران کشتی بگیرد. موحد گفت که برای حل این مشکل به دیدر نصرت‌الله معینیان، رئیس دفتر مخصوص شاهنشاهی، هم رفت، اما از او شنیده است که «گزارش‌های بدی» در موردش داده‌اند. موحد به یاد می‌آورد که هنگام خروج از دفتر معینیان گفته است: «آقای معینیان من اهل شمال هستم هوای ابری زیاد دیده‌ام اما آفتاب می‌آید و ابر همیشه نمی‌ماند، این حکومت دوام نمی‌آورد.»

موحد در سال ۱۳۵۶ دوره لیسانس خود را در مدرسه عالی شمیران به پایان رساند. همزمان با انقلاب ۱۳۵۷، ممنوع الخروجی او برداشته شد و برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت. طبق گزارش‌ی دیگر، موحد در مرداد ۱۳۵۷ (حدود شش ماه قبل از پیروزی انقلاب) پس از گرفتن بورسیه از دانشگاه جرج واشینگتن از ایران خارج شده بود. موحد در آمریکا فوق لیسانس تربیت بدنی گرفت و در همین کشور نیز سال‌ها به تدریس مشغول بود. او همچنین مدعی شد که از طرف سرمربیان تیم ملی آمریکا پیشنهاد همکاری دریافت کرده است اما به دلیلی اینکه «دوست نداشتم چیزهایی را که بلدم به کسی یاد بدهم که برود و ایرانی‌ها را زمین بزند»، این پیشنهاد را رد کرده است.

سال‌های پایانی و درگذشت

خانه موحد سال‌ها در جنوب واشینگتن دی.سی. بود و آلاچیق حیاطش را خودش با دستان خود ساخته بود که به آلاچیق‌های مازندران و سواحل خزر شباهت داشت.

موحد در ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ در آمریکا درگذشت. به گفتهٔ پسرش که در ویرجینیا باشگاه کشتی دارد، والدین وی هنگام بازگشت از فروشگاه دچار سانحه شدند. در حین رانندگی مادرش، موحد به‌ناگاه دچار سکته قلبی شد و فریاد کشید. این امر همراه با بارندگی، باعث از دست رفتن کنترل خودرو توسط مادرش و واژگونی آن در یک چاله گردید. مادرش از ناحیه مهره‌های کمر شکستگی برداشت، اما پزشکان تأیید کردند که پدرش پیش از واژگونی خودرو بر اثر سکته درگذشته بود.

منابع

پیوند به بیرون

• عبدالله موحد در کمیته بین‌المللی المپیک (انگلیسی)
• عبدالله موحد در Olympics.com (انگلیسی)
• عبدالله موحد در Sports-Reference.com (انگلیسی)
• عبدالله موحد در Olympedia (انگلیسی)
• عبدالله موحد در InterSportStats (انگلیسی)
• عبدالله موحد در پایگاه بین المللی ورزش کشتی (انگلیسی)
• «به عبارت دیگر: گفتگو با عبدالله موحد». BBC News فارسی. ۲۰۱۱-۱۰-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۵-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
• مصاحبه با موحد در ۸۰ سالگی وی ورزش ۳
• ویدئو مصاحبه با موحد در ۸۰ سالگی وی ورزش ۳
• زندگینامه در سایت تخت جمشید