اکبر عبدی(Akbar Abdi)

اکبر عبدی آقاباقر (۴ شهریور ۱۳۳۹ – ۲ مرداد ۱۴۰۵) بازیگر و کمدین ایرانی بود. او برای بازی در نقش‌های گوناگون و همچنین فعالیت در فیلم‌های کمدی شهرت داشت. در سال ۱۳۹۲ نشان درجه یک فرهنگ و هنر از طرف رئیس‌جمهور وقت محمود احمدی‌نژاد به او اهدا شد. همچنین در سال ۱۳۹۶ در سی و ششمین دوره جشنواره فیلم فجر، لوح تقدیر جایزه ویژه یک عمر فعالیت هنری را دریافت کرد.

عبدی فعالیت خود را از اواخر دههٔ ۱۳۵۰ آغاز کرد و از هنرجویان مدرسه هنر و ادبیات صدا و سیما و از تربیت‌یافتگان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان زیر نظر حسن دادشکر بود. او با مجموعهٔ تلویزیونی باز مدرسم دیر شد (۱۳۶۲) شناخته شد. در دههٔ ۱۳۶۰ با فیلم‌سازانِ نامداری چون ناصر تقوایی و علی حاتمی و داریوش مهرجویی همکاری کرد؛ و در یک پروژهٔ سینماییِ نافرجام در دههٔ ۱۳۷۰ هم بازیگرِ مدعوِ بهرام بیضایی بود. او برای نقش‌آفرینی در مادر (۱۳۶۸) و خوابم می‌آد (۱۳۹۰) دوبار برندهٔ جایزهٔ سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد جشنواره فیلم فجر شد.

حرفه

اکبر عبدی از سال ۱۳۵۸ با دریافت مدرک دیپلم با نمایش‌های آماتوری فعالیت هنری‌اش را آغاز کرد و سپس از سال ۱۳۶۱ به تلویزیون رفت و به نقش‌آفرینی در موضوعات مختلفی پرداخت. اکبر عبدی سپس در سال ۱۳۶۳ با فیلم جنجال بزرگ بازی در سینما را آغاز کرد و پس از آن در فیلم‌های مردی که موش شد، اجاره نشین‌ها، گراند سینما و ای ایران توانست قابلیت‌های خود را در نقش‌های کمدی ثابت کند. نوع چهره عبدی و بازی‌های او به قدری در زمینهٔ کمدی منحصر به‌فرد بود که حتی در فیلم مادر در نقش معلول و در فیلم سفر جادویی در دو نقش میانسالی و کودکی‌اش ظاهر شد و توانست به محبوبیت خوبی در میان مخاطبان سینمایی دست پیدا کند، این امر حتی در فیلم‌های دلشدگان و آقای شانس هم مشهود بود. عبدی را بیشتر به خاطر بازی‌های کمدی و طنز می‌شناختند.

بهرام بیضایی در سال ۱۳۷۴ قصد داشت فیلم‌نامهٔ چه کسی رئیس را کشت؟ را به تولید برساند. او از اکبر عبدی دعوت کرد تا برای ایفای نقش یک کارآگاه، در یک اتود حدود ۵۰ دقیقه‌ای مقابل دوربین حاضر شود. در این اتود، شخصیت کارآگاه با دو نامه روی میز خود روبه‌رو می‌شود؛ یکی حکم بازنشستگی و دیگری دستور رسیدگی به یک پروندهٔ قتل، و باید میان رسیدگی به پرونده یا بازنشستگی تصمیم بگیرد. بیضایی از اجرای عبدی فیلم‌برداری کرد و این اتود حدود ۵۰ دقیقه بدون وقفه ادامه یافت. با این حال، پروژهٔ چه کسی رئیس را کشت؟ هرگز به مرحلهٔ تولید نرسید و تصاویر ضبط‌شده نیز منتشر نشد.

از بازی‌های عبدی می‌توان به فیلم‌های هنرپیشه (محسن مخملباف) و آدم‌برفی (داود میرباقری) اشاره کرد. اکبر عبدی نیمه اول دهه هشتاد را در سکوت سینمایی سپری کرد و تا حدودی از محبوبیت و شهرت او کاسته شد. بازی او در چند فیلم کمدی در اواخر دهه هفتاد هم خیلی مورد توجه واقع نشد و با وجود اینکه در سال ۱۳۸۰ و در جشنواره بیستم فیلم فجر برای بازی در فیلم نان، عشق و موتور هزار نامزد جایزه شد.

عبدی در ۲۳ اسفند ۱۳۹۰ به عنوان میهمان در برنامه پارک ملت حضور یافت و گله‌هایی از دستمزد حاصل از بازی‌اش در فیلم سینمایی اخراجی‌ها کرد. وی در این برنامه تلویزیونی محمدرضا شریفی‌نیا را پول‌دوست خواند. عبدی در مراسم اختتامیه سی‌امین جشنواره فیلم فجر در سال ۱۳۹۱ ضمن انتقاد از روند برگزاری و داوری جشنواره گفت که باید برای بازی در فیلم ای ایران هم جایزه سیمرغ بلورین دریافت می‌کرد.

در مراسمی در تیر ۱۳۹۲ و در روزهای پایانی ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد همراه با داریوش ارجمند از او نشان درجه یک فرهنگ و هنر را دریافت کرد.

عبدی در فیلم خواب‌زده‌ها بعد از فیلم‌های آدم‌برفی و خوابم می‌آد برای سومین‌بار نقش یک زن را ایفا کرد. وی در این فیلم نقش دو زن را بازی کرد.

در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۹۶ لوح تقدیر جایزه ویژه یک عمر فعالیت هنری (بزرگداشت) در سی و ششمین جشنواره فیلم فجر به اکبر عبدی اهدا شد.

عبدی در زمان درگذشت خود، سه سریال پخش‌نشده و یک فیلم در پیش‌تولید داشت. او پیش از مرگ برای حضور در دنبالهٔ جدید اخراجی‌ها و همچنین مجموعهٔ تلویزیونی سلمان فارسی برنامه‌ریزی کرده بود.

زندگی شخصی

اکبر عبدی آقاباقر در ۴ شهریور ۱۳۳۹ در محله نازی‌آباد تهران به دنیا آمد. پدرش اهل آقاباقر در استان اردبیل و مادرش اهل تهران بود. وی اصالتاً اهل روستای آقاباقر اردبیل بود و در ۸ دی ۱۳۹۴ از سوی رئیس شورای شهر اردبیل به او کلید طلایی اردبیل تقدیم شد. در دوران کودکی بچه‌های محل به او لقب «اکبر گامبو» داده بودند. او در آن زمان کارهای مختلفی مانند جوشکاری، نجاری، چیت‌سازی، دست فروشی و آهن‌فروشی را تجربه کرده بود.

عبدی از ازدواجش با معصومه قاسمی (با نام‌های دیگر مصی یا نینا عبدی) صاحب یک دختر با نام المیرا بود. او با دخترش در فیلم نقره داغ (۱۴۰۳) همبازی شد. برادرش اصغر، مجروح جنگی بود که در سال ۱۳۸۱ درگذشت و خود عبدی غسل میت را برایش انجام داد. عبدی بعد از مرگ برادرش چهار سال کار نکرد.

در سال ۱۳۹۴ رسانه‌های ترکیه گزارش دادند که عبدی با خرید خانه‌ای در آلانیا تصمیم گرفته است که مابقی عمر خود را در این شهر بگذراند. وی طی مصاحبه‌ای در یک بنگاه معاملات املاک در آلانیا گفت: «به خاطر برخی مشکلات سلامتی تصمیم گرفته است که در این شهر به زندگی ادامه دهد. او گفته بود که به توصیه دوست قدیمی خود منصور پیری، به شهر آلانیا در ترکیه آمده و در این شهر خانه‌ای خریده تا عمر خود را در این شهر بگذراند.» بعد از بازتاب‌هایی که این مصاحبه داشت وی مهاجرت به ترکیه را تکذیب کرد و اظهار داشت: «من ایران هستم و مهاجرت نکرده‌ام و به زودی قرارداد رسوایی ۲ را با ده‌نمکی خواهم بست.»

پس از مرگ تعدادی از حجاج ایرانی در فاجعه ۱۳۹۴ منا، وی در برنامهٔ زندهٔ تلویزیونی به مناسبت جشن روز عید غدیر خم، ضمن تعریف خاطره‌ای از حضور خود و دخترش المیرا عبدی در مناسک حج، صحبت‌هایی در خصوص خواستگاری یک عرب سعودی و پاسخ توهین‌آمیز خودش به او را مطرح نمود که بعد از تعریف کردن خاطره، مجری برنامه مجبور به قطع کردن صحبت‌های وی شد. سخنان توهین‌آمیز اکبر عبدی واکنش‌های بسیاری را برانگیخت. اکبر عبدی چند روز بعد در رابطه با واکنش‌های اعتراضی در فضای مجازی به سخنانش، در مصاحبه تلویزیون تی‌وی پلاس اعلام کرد که از حرف‌هایش سوءبرداشت شده است. وی اعلام کرد که «اگر می‌دانستم برنامه زنده است این حرف را نمی‌زدم. احساس کردم برنامه غیر مستقیم است و شبکه ۳ روی صدایم بوق پخش می‌کند.» ناصر فکوهی نیز اظهارات عبدی را نوعی نژادگرایی و بی‌احترامی به مردم عرب کشورهای همسایه خصوصاً عرب‌های ایرانی دانست.

عبدی ۲۵ سال تریاک و حدود ۱۵ سال سیگار می‌کشید. او همچنین از بیماری کلیوی رنج می‌برد و در سال ۱۳۹۵ عمل پیوند کلیه انجام داد و دخانیات را ترک کرد. او برای چکاپ هر دو/سه ماه یک بار باید بستری می‌شد.

درگذشت

اکبر عبدی در اردیبهشت ۱۴۰۵ به دلیل سکته قلبی در بخش مراقبت‌های ویژه بستری شد. او پس از مدتی از بیمارستان مرخص شد، اما در ۲ مرداد همین سال به دلیل ایست قلبی درگذشت. خبر درگذشت او با واکنش گستردهٔ هنرمندان، چهره‌های فرهنگی و سیاسی از جمله مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور وقت همراه شد و شماری از آنان در پیام‌هایی یاد و خاطرهٔ او را گرامی داشتند. مراسم تشییع او ۴ مرداد از مقابل تالار وحدت در تهران برگزار شد و جمعیت زیادی از مردم و هنرمندان در آن حضور یافتند. حضور مردم برای گرفتن سلفی با سلبریتی‌های حاضر در مراسم مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. این موضوع با انتقاد برخی از حاضران، از جمله آزیتا حاجیان، روبه‌رو شد. پیکر او پس از مراسم در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد. مراسم یادبود عبدی ۷ مرداد ۱۴۰۵ در مسجد جامع شهرک غرب تهران برگزار شد. المیرا عبدی، دختر او، پیش از این مراسم از دوستداران پدرش خواسته بود به جای تهیهٔ تاج گل، بنر و دیگر اقلام تشریفاتی، هزینهٔ آن را به حمایت از بیماران پروانه‌ای اختصاص دهند.

مستند

برنامه رادیویی «مستند فرهنگ» ۶ مرداد ۱۴۰۵ با محوریت زندگی، فعالیت‌های هنری و آثار اکبر عبدی از رادیو فرهنگ پخش شد. این برنامه مسیر هنری و جایگاه اکبر عبدی در حافظه جمعی مخاطبان را مرور می‌کند و با نگاهی به کارنامه هنری او، بخش‌هایی از فراز و نشیب‌های فعالیت حرفه‌ای و نقش‌آفرینی‌های وی را روایت می‌کند. یلدا احتشامی تهیه‌کنندگی و راضیه گردکاهد گویندگی این برنامه را بر عهده دارند.

یادبود

مجسمه مومی اکبر عبدی در کنار مجسمه‌های بازیگران و هنرمندان دیگری چون رقیه چهره‌آزاد، خسرو شکیبایی، علی حاتمی، عزت‌الله انتظامی و … در خانه و باغ اتحادیه (خانه امین السلطان) قرار داده شده است.

پس از درگذشت اکبر عبدی، خانواده او، بخشی از وسایل شخصی و یادگاری‌های این بازیگر را به موزه عمارت شهرداری اردبیل، شهر زادگاه پدری‌اش اهدا کردند. همچنین معبری در منطقه ۱ شهرداری تهران (خیابان بیدار) به یاد او نام‌گذاری شد.

جایزه‌ها و افتخارات

جشنواره بین‌المللی فیلم فجر

جشن حافظ (دنیای تصویر)

سایر

در سال ۱۳۹۲ نشان درجه یک فرهنگ و هنر از طرف رئیس‌جمهور وقت محمود احمدی‌نژاد به او اهدا شد.
انتخاب سال منتقدان و سینمایی نویسان کشور برای بهترین نقش مکمل مرد در سال ۱۳۶۸ برای فیلم مادر
انتخاب نقش غلامرضا در فیلم مادر به عنوان یکی از برترین بازی‌های تاریخ جشنواره فیلم فجر از سوی ماهنامه سینمایی دنیای تصویر
انتخاب نقش اکبر در فیلم هنرپیشه به عنوان یکی از ۱۰۰ شخصیت برتر سینمایی و تلویزیونی از سوی ماهنامه سینمایی دنیای تصویر
قدردانی از نقش‌آفرینی در فیلم اجاره نشین‌ها در جشنواره فیلم چاپلین
نامزد تندیس زرین بهترین بازیگر نقش اول مرد از دومین جشن خانه سینما برای بازی در فیلم آدم‌برفی - ۱۳۷۷
انتخاب سال منتقدان و سینمایی‌نویسان کشور به عنوان بازیگر مرد برگزیده سال ۱۳۷۶ برای بازی در آدم‌برفی
نامزد تندیس بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از چهارمین جشن خانه سینما برای بازی در فیلم نان و عشق و موتور هزار
برنده تندیس بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از سوی انجمن منتقدان و سینمایی نویسان کشور برای بازی در فیلم خوابم می آد
نامزد دریافت تندیس زرین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از جشن خانه سینما برای بازی در خوابم می‌آد
انتخاب سال انجمن منتقدان و سینمایی‌نویسان برای بهترین نقش مکمل مرد به‌واسطه بازی در فیلم نان و عشق و موتور هزار
انتخاب به عنوان بهترین نقش مکمل مرد سی‌امین دوره جشنواره فیلم فجر از سوی منتقدان ماهنامه سینمایی فیلم برای بازی در خوابم می‌آد

آثار

فیلم‌های سینمایی

تلویزیون

شبکه خانگی

تئاتر

جستارهای وابسته

فهرست استندآپ کمدین‌های ایرانی

منابع

پیوند به بیرون

اکبر عبدی در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb)
اکبر عبدی در بانک جامع اطلاعات سينماى ايران
اکبر عبدی در وبگاه ایران‌آکت