مدونا(Madonna)

مَدونا لوئیز چیکونی (انگلیسی: Madonna Louise Ciccone؛ زادهٔ ۱۶ اوت ۱۹۵۸) خواننده، ترانه‌نویس، تهیه‌کنندهٔ موسیقی و بازیگر آمریکایی است. او که به «ملکهٔ پاپ» شهرت دارد، به‌خاطر بازآفرینی مداوم خود و تنوع‌پذیری در تولید موسیقی، ترانه‌سرایی و ارائه‌های بصری شناخته می‌شود. آثار او دربرگیرندهٔ مضامین اجتماعی، سیاسی، جنسی و مذهبی هستند و همین موضوع همزمان باعث برانگیختن جنجال و تحسین منتقدان شده است. مدونا تأثیر چشمگیری بر فرهنگ و جامعه در هر دو سدهٔ بیستم و بیست‌ویکم داشته و از او به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهره‌ها در موسیقی عامه‌پسند یاد می‌شود.

مدونا در سال ۱۹۷۸ برای پیگیری حرفهٔ رقص به شهر نیویورک رفت. پس از اجرا به عنوان درامر، گیتاریست و خواننده در گروه‌های بریک‌فست کلاب و اِمی، با انتشار نخستین آلبوم استودیویی خود با عنوان مدونا (۱۹۸۳) به شهرت رسید. او این روند را با مجموعه‌ای از آلبوم‌های موفق از جمله آلبوم‌های پرفروش مثل یک باکره (۱۹۸۴) و آبی واقعی (۱۹۸۶) و همچنین آلبوم برنده‌های جایزه گرمی پرتو نور (۱۹۹۸) و اعتراف‌ها بر روی جایگاه رقص (۲۰۰۵) ادامه داد. مدونا تک‌آهنگ‌های موفقی از جمله «مثل یک باکره»، «لا ایسلا بونیتا»، «مثل یک نیایش»، «وگ»، «تعظیم کن»، «یخ‌زده»، «موسیقی»، «هانگ آپ»، و «۴ دقیقه» منتشر کرده است.

مدونا در فیلم‌هایی مانند ناامیدانه در جستجوی سوزان (۱۹۸۵)، دیک تریسی (۱۹۹۰)، لیگ خودشان (۱۹۹۲) و اویتا (۱۹۹۶) ایفای نقش کرده است. گرچه بسیاری از فیلم‌های او با واکنش مثبت مواجه نشدند، او برای به تصویر کشیدن سیاستمدار اوا پرون در اویتا برنده جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر زن شد. فعالیت‌های تجاری او شامل شرکت سرگرمی ماوریک (۱۹۹۲–۲۰۰۹) بود که ماوریک رکوردز—یکی از موفق‌ترین شرکت‌های ضبط موسیقی تحت مدیریت هنرمندان—را نیز در بر می‌گرفت. مدونا همچنین در زمینهٔ برندهای مد، آثار نوشتاری، باشگاه‌های سلامت و فیلم‌سازی فعالیت داشته است. او به خیریه‌های گوناگون کمک می‌کند؛ در سال ۱۹۹۸ بنیاد ری آو لایت و در سال ۲۰۰۶ ریزینگ مالاوی را بنیان گذاشت و از برابری جنسیتی و حقوق ال‌جی‌بی‌تی حمایت می‌کند.

مدونا اولین هنرمند زن بود که از پتانسیل کامل موزیک ویدئو بهره‌برداری کرد. او با طراحان برتری همچون ژان پل گلتیر، عکاسان برجسته ای همچون استیون میسل و هرب ریتس، و کارگردانانی مری لمبرت و دیوید فینچر همکاری کرد مدونا با الهام بخشی از فرهنگ باشگاه‌های زیرزمینی موفق به ایجاد تصاویر متمایز جنسی و طنزی مانند آلبوم «مانند یک باکره» (در سال۱۹۸۴ شد) و نیز پس از آن توانست با ارائه لباس بحث‌برانگیز قرمز و سیاه که با عنوان بوسه یک قدیس در آن زمان شناخته می‌شد در موزیک ویدئو جنجالی مانند یک نیایش تابو شکنی کند.

مدونا با فروش بیش از ۳۰۰ میلیون از آثارش در سراسر جهان از سوی رکوردهای جهانی گینس به عنوان پرفروش‌ترین هنرمند موسیقی زن در تمام دوران شناخته شده است. او موفق‌ترین هنرمند تک‌خوان در تاریخچهٔ جدول بیلبورد هات ۱۰۰ ایالات متحده است و دارای رکورد بیشترین تعداد تک‌آهنگ شماره یک از یک هنرمند زن در استرالیا، کانادا، ایتالیا، اسپانیا و انگلستان است. او با درآمد ۱٫۵ میلیارد دلار از بلیت‌های کنسرت خود، همچنان بالاترین درآمد را برای هنرمندان تورهای انفرادی در تمام دوران دارد. نام مدونا در سال ۲۰۰۸ در اولین سال واجد شرایط بودن وارد تالار مشاهیر راک اند رول شد. او در سال ۲۰۱۲ از سوی وی‌اچ‌وان به عنوان بزرگ‌ترین زن موسیقی و در سال ۲۰۲۰ از سوی مجلهٔ بیلبورد به عنوان بزرگ‌ترین هنرمند در زمینهٔ موزیک ویدئو رتبه‌بندی شد. همچنین رولینگ استون مدونا را در میان ۱۰۰ هنرمند بزرگ تمام دوران و ۱۰۰ ترانه‌سرای بزرگ تمام دوران قرار داده است.

زندگی و حرفه

۱۹۵۸–۱۹۷۸: اوایل زندگی

مدونا لوئیز چیکونی در ۱۶ اوت ۱۹۵۸ در بی سیتی، میشیگان به دنیا آمد. پدرش، سیلویو «تونی» چیکونی، به‌عنوان مهندس اپتیک، نظامی و همچنین فیزیک‌دان، ابتدا در کرایسلر و سپس در جنرال داینامیکس لند سیستمز فعالیت می‌کرد؛ مادرش، مدونا لوئیز (با نام خانوادگی پیش از ازدواج فورتین)، تکنسین رادیولوژی بود. والدین تونی، مهاجرانی ایتالیایی اهل پاچنترو بودند، در حالی که مادر مدونا اصالت فرانسوی-کانادایی داشت. از آنجا که مدونا هم‌نام مادرش بود، اعضای خانواده او را «لیتل نانی» (Little Nonnie) صدا می‌کردند. او در حومهٔ شهر دیترویت، در پونتیاک و آون تاون‌شیپ (که اکنون راچستر هیلز نام دارد)، در کنار دو برادر بزرگ‌ترش، آنتونی و مارتین، و سه خواهر و برادر کوچک‌ترش، پائولا، کریستوفر و ملانی، بزرگ شد.

وقتی مدونا پنج ساله بود، مادرش در ۱ دسامبر ۱۹۶۳ بر اثر سرطان پستان درگذشت. در سال ۱۹۶۶، او هنگام آیین تأیید در کلیسای کاتولیک، «ورونیکا» را به‌عنوان نام تأیید خود برگزید. همان سال، تونی با جوآن گوستافسون، خدمتکار خانواده، ازدواج کرد. آن‌ها صاحب سه فرزند شدند: جویی (که اندکی پس از تولدش در سال ۱۹۶۷ بر اثر نقص مادرزادی قلب درگذشت)، جنیفر و ماریو. مدونا در مدارس ابتدایی کاتولیک سنت فردریک و سنت اندرو و همچنین در مدرسه راهنمایی وست تحصیل کرد. او نمرات بالایی کسب می‌کرد؛ پدرش برای هر نمرهٔ «A» یک سکهٔ ۲۵ سنتی به او می‌داد. با این حال، به رفتارهای غیرمتعارفش نیز شهرت داشت. مدونا در راهروهای مدرسه میان کلاس‌ها پشتک و حرکات روی دست اجرا می‌کرد، هنگام زنگ تفریح از میله‌های بارفیکس وارونه آویزان می‌شد و در کلاس برای خنداندن پسرها دامنش را بالا می‌زد.

مدونا بعدها در توصیف خود گفت که «دختری تنها بودم که به دنبال چیزی می‌گشتم» و توضیح داد: «به آن شکلی که فکر می‌کنید، سرکش نبودم. برایم مهم بود که در کاری خوب باشم. مثل دخترهای معمولی، زیر بغلم را اصلاح نمی‌کردم و آرایش هم نمی‌کردم، اما درس می‌خواندم و نمره‌های خوبی می‌گرفتم [...] می‌خواستم کسی بشوم.» پدرش ابتدا او را در کلاس‌های پیانوی کلاسیک ثبت‌نام کرد، اما مدونا سرانجام او را متقاعد کرد که اجازه دهد به‌جای آن باله بیاموزد. آموزگار بالهٔ او، کریستوفر فلین، با این باور که مدونا بهترین هنرجوی کلاس است، او را به دنبال کردن حرفه‌ای در زمینهٔ رقص تشویق کرد. مدونا در دوران تحصیل در دبیرستان راچستر آدامز، دانش‌آموزی ممتاز بود و در گروه تشویق‌کنندگان مدرسه نیز عضویت داشت. او پس از فارغ‌التحصیلی در ژانویهٔ ۱۹۷۶، بورسیهٔ تحصیل در رشتهٔ رقص از دانشگاه میشیگان دریافت کرد و تابستان همان سال را در جشنوارهٔ رقص آمریکا در دورهام، کارولینای شمالی به تحصیل گذراند.

در سال ۱۹۷۸، مدونا دانشگاه را ترک کرد و به شهر نیویورک نقل مکان کرد. او بعدها این تصمیم را «شجاعانه‌ترین کاری که تاکنون انجام داده بودم» توصیف کرد؛ این نخستین بار بود که سوار هواپیما یا تاکسی می‌شد و تنها «۳۵ دلار در جیبش» داشت. او در محلهٔ آلفابت سیتی در ایست ویلیج ساکن شد و برای تأمین هزینه‌های زندگی، با امکاناتی اندک به مشاغل گوناگونی روی آورد؛ از جمله مسئول تحویل لباس در رستوران روسین تی‌روم، اپراتور آسانسور در تراس آن د پارک و عضو گروه‌های رقص. مدونا در تئاتر رقص آمریکایی آلوین ایلی آموزش دید، با گروه رقص پرل لنگ به اجرا پرداخت و نزد رقصنده و طراح رقص مارتا گراهام آموزش دید. شبی، هنگام بازگشت از یک تمرین، دو مرد با تهدید چاقو او را متوقف کردند و وادارش کردند سکس دهانی انجام دهد. او بعدها این حادثه را چنین توصیف کرد: «این اتفاق، طعم ضعفم را به من چشاند؛ نشان داد که با وجود تمام تظاهرهایم به اینکه دختر قدرتمندی هستم، هنوز هم نمی‌توانستم از خودم محافظت کنم. هرگز نتوانستم آن را فراموش کنم.» او همچنین پس از پذیرفتن پیشنهاد استفاده از تلفن فردی در آپارتمانش در نیویورک، با تهدید چاقو مورد تجاوز قرار گرفت.

۱۹۷۹–۱۹۸۳: آغاز حرفه، گروه‌های راک، و مدونا

در سال ۱۹۷۹، مدونا وارد رابطه‌ای عاشقانه با موسیقی‌دانی به نام دن گیلروی شد. در همین دوره، او در نشریاتی مانند ورایتی، بک‌استیج و شو بیزنس به دنبال فرصت‌های شغلی می‌گشت که سرانجام به پذیرفته شدنش در آزمون بازیگری برای همکاری به‌عنوان خواننده و رقصندهٔ پشتیبان در پاریس با هنرمند دیسکوی فرانسوی پاتریک هرناندز انجامید. او همراه گروه هرناندز به تونس و چندین کشور اروپایی با موسیقی دیسکو-محور سفر کرد و همان سال به نیویورک بازگشت. مدونا سپس به یک کنیسه متروکه در کورونا، کویینز نقل مکان کرد؛ جایی که گیلروی و برادرش اد در آن زندگی و تمرین می‌کردند. اعضای گروه در زیرزمین آن می‌خوابیدند و از فضای اجتماعات ساختمان هم برای تمرین و هم برای ضبط موسیقی گروه برکفست کلاب استفاده می‌کردند؛ گروهی که مدونا در آن خوانندگی می‌کرد و درامز و گیتار می‌نواخت.

مدونا نخستین تجربهٔ بازیگری خود را با فیلم مستقل کم‌هزینهٔ A Certain Sacrifice به دست آورد؛ فیلمی که در دو مرحله، بین سال‌های ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۱، فیلم‌برداری شد. او در سال ۱۹۸۵ با طرح دعوای حقوقی علیه کارگردان فیلم، استیون جان لویکی، تلاش کرد از اکران آن جلوگیری کند، اما موفق نشد. این فیلم عمدتاً به‌دلیل محتوای صریح جنسی و خشونت‌آمیزش مورد انتقاد قرار گرفت. در سال ۱۹۸۰، پس از ترک گروه برکفست کلاب و پایان دادن به رابطه‌اش با گیلروی، مدونا دوباره با استیون بری، نوازندهٔ درام که پیش‌تر در میشیگان با او رابطه داشت، همکاری کرد و آن دو گروه «امی» (Emmy) را تشکیل دادند. او و بری در میوزیک بیلدینگ در منهتن زندگی و تمرین می‌کردند و در آنجا ترانه می‌نوشتند و یک نوار دمو چهارترکه ضبط کردند. پس از جدایی مدونا از گروه امی، کمیل باربون که ادارهٔ گاتهام رکوردز در میوزیک بیلدینگ را بر عهده داشت، در مارس ۱۹۸۱ با او قرارداد امضا کرد و تا فوریهٔ ۱۹۸۲ مدیریت برنامه‌هایش را بر عهده داشت. همکاری خلاقانهٔ او با بری نیز سال‌ها ادامه یافت.

در سال ۱۹۸۲، مدونا با حضور در کلوب‌های شبانه تلاش می‌کرد دی‌جی‌ها را متقاعد کند که نسخهٔ آزمایشی (دموی) آثارش را پخش کنند؛ همین موضوع باعث شد مارک کامینز در دنستریا به موسیقی او علاقه‌مند شود و رابطه‌ای عاشقانه نیز میان آن دو شکل بگیرد. کامینز دیداری با سیمور استاین، رئیس سایر رکوردز — از شرکت‌های تابعهٔ وارنر برادرز رکوردز — برای او ترتیب داد و مدونا پس از آن با این شرکت قراردادی برای انتشار دو تک‌آهنگ امضا کرد. کامینز تهیه‌کنندگی نخستین تک‌آهنگ او، «همه»، را بر عهده داشت که در اکتبر ۱۹۸۲ منتشر شد و از طریق اجراهای تلویزیونی و حضور در کلوب‌های شبانه تبلیغ گردید. دومین تک‌آهنگ او، «Burning Up» / «Physical Attraction»، در مارس ۱۹۸۳ منتشر شد. هر دو تک‌آهنگ «همه» و «Burning Up» / «Physical Attraction» به رتبهٔ سوم جدول ترانه‌های هات دنس کلاب بیلبورد رسیدند. در همین دوره، مدونا با هنرمند ژان-میشل باسکیا وارد رابطه شد و در اتاق زیرشیروانی او در سوهو زندگی می‌کرد. باسکیا او را با دیه‌گو کورتس، متصدی هنری، آشنا کرد که مدیریت چندین گروه پانک را بر عهده داشت. هنگامی که مدونا از او خواست مدیریت حرفه‌ای‌اش را نیز بر عهده بگیرد، کورتس این درخواست را نپذیرفت.

وارنر رجی لوکاس را برای تهیه‌کنندگی نخستین آلبوم استودیویی مدونا، مدونا، استخدام کرد. مدونا از بسیاری از قطعات آلبوم رضایت نداشت و به همین دلیل به دنبال همکاری بیشتری رفت. او از دی‌جی جان «جلی‌بین» بنیتز خواست در تکمیل آلبوم به او کمک کند و این دو نیز برای مدتی کوتاه وارد رابطه‌ای عاشقانه شدند. بنیتز بیشتر قطعات آلبوم را ریمیکس کرد و تهیه‌کنندگی «تعطیلات» را بر عهده گرفت؛ ترانه‌ای که به موفقیت بزرگ مدونا انجامید. آلبوم مدونا در ۲۷ ژوئیهٔ ۱۹۸۳ با نقدهای عموماً مثبت منتشر شد و در جدول بیلبورد ۲۰۰ آمریکا تا رتبهٔ هشتم صعود کرد. این آلبوم دو تک‌آهنگ را به جمع ده ترانهٔ برتر جدول بیلبورد هات ۱۰۰ آمریکا رساند: «مرز» و «ستاره خوش‌شانس». در اواخر سال ۱۹۸۳، مدیر برنامهٔ جدید مدونا، فردی دی‌من، دیداری میان او و تهیه‌کنندهٔ سینما جان پیترز ترتیب داد. پیترز نقش خواننده‌ای در یک کلوب را در درام عاشقانهٔ ویژن کوئست (۱۹۸۵) به مدونا پیشنهاد کرد.

۱۹۸۴–۱۹۸۷: مثل یک باکره، ازدواج نخست، آبی واقعی و اون دختره کیه

در ژانویهٔ ۱۹۸۴، مدونا با اجرا در برنامه‌های American Bandstand و Top of the Pops بیش از پیش در معرض توجه قرار گرفت. او که می‌خواست آثار دومین آلبوم استودیویی‌اش، مثل یک باکره، نسبت به نخستین آلبومش «قوی‌تر» باشند، همهٔ ترانه‌های آن را شخصاً انتخاب کرد که پنج مورد از آن‌ها را نیز خود نوشته یا در نگارششان مشارکت داشت. مثل یک باکره در ۱۲ نوامبر ۱۹۸۴ منتشر شد و به نخستین آلبوم شمارهٔ یک مدونا در آلمان، ایتالیا، هلند، نیوزیلند، اسپانیا، بریتانیا و ایالات متحده تبدیل شد. این آلبوم در ایالات متحده به مدت سه هفته در صدر جدول بیلبورد ۲۰۰ باقی ماند و نخستین آلبوم یک هنرمند زن بود که بیش از پنج میلیون نسخه فروش داشت. مثل یک باکره بیش از ۲۱ میلیون نسخه در سراسر جهان فروش داشته و از پرفروش‌ترین آلبوم‌های تاریخ به‌شمار می‌رود.

ترانهٔ هم‌نام آلبوم، «مثل یک باکره»، به‌عنوان تک‌آهنگ آغازین آلبوم انتخاب شد. این ترانه نخستین تک‌آهنگ شمارهٔ یک مدونا در جدول بیلبورد هات ۱۰۰ بود و به مدت شش هفتهٔ پیاپی در صدر این جدول قرار داشت. «مثل یک باکره» توجه سازمان‌های محافظه‌کار را به خود جلب کرد؛ آن‌ها مدعی بودند که این ترانه و موزیک‌ویدیوی همراهش روابط جنسی پیش از ازدواج را ترویج می‌کند و ارزش‌های خانوادگی را تضعیف می‌سازد. اخلاق‌گرایان نیز در پی آن بودند که پخش این ترانه و ویدیو ممنوع شود. اجرای مدونا از این ترانه در نخستین دورهٔ جوایز موسیقی ویدئویی ام‌تی‌وی در سال ۱۹۸۴ نیز توجه گستردهٔ رسانه‌ها را برانگیخت. او با لباس عروس و دستکش‌های سفید، بر فراز یک کیک عروسی بزرگ ظاهر شد و سپس به شکلی تحریک‌آمیز روی صحنه حرکت کرد. ام‌تی‌وی نیوز بعدها این اجرا را یکی از نمادین‌ترین اجراهای تاریخ موسیقی پاپ توصیف کرد. تک‌آهنگ بعدی مثل یک باکره، «دختر مادی»، در ایالات متحده به رتبهٔ دوم جدول رسید.

مدونا هنگام فیلم‌برداری موزیک‌ویدیوی «دختر مادی» با بازیگر شان پن وارد رابطه شد و این دو در سال ۱۹۸۵، هم‌زمان با بیست‌وهفتمین سالروز تولد مدونا، با یکدیگر ازدواج کردند. در همان سال، او در فیلم کمدی ناامیدانه در جستجوی سوزان در نقش شخصیت اصلی، سوزان، ایفای نقش کرد؛ زنی بوهمی و آزاداندیش که زندگی او از طریق آگهی‌های شخصی منتشرشده در روزنامه با زندگی یک زن خانه‌دار کسل و ناراضی پیوند می‌خورد. این فیلم شامل ترانهٔ «Into the Groove» بود که نخستین تک‌آهنگ شمارهٔ یک مدونا در جدول تک‌آهنگ‌های بریتانیا شد. ناامیدانه در جستجوی سوزان از سوی وینسنت کنبی، منتقد سینمای نیویورک تایمز، در فهرست ده فیلم برتر سال ۱۹۸۵ قرار گرفت. در آوریل ۱۹۸۵، مدونا نخستین مجموعه کنسرت‌های خود در آمریکای شمالی، تور باکره، را آغاز کرد. این تور هم‌زمان با اوج‌گیری پدیدهٔ مدوناوارها برگزار شد؛ پدیده‌ای که در آن بسیاری از طرفداران دختر نوجوان او، سبک پوشش مدونا را تقلید می‌کردند. ظاهر مدونا که توسط ماریپول طراحی شده بود و شامل بلوزهای توری، دامن‌هایی که روی شلوار کوتاه پوشیده می‌شدند، فیش‌نت، جواهرات صلیب، دستبندهای متعدد و موهای دکلره‌شده بود، به یکی از شاخص‌ترین نمادهای مد زنانهٔ دههٔ ۱۹۸۰ تبدیل شد.

در فیلم ویژن کوئست (۱۹۸۵)، مدونا در نقش خواننده‌ای در یک کلوب شبانه ظاهر شد و ترانهٔ «مجنون تو» را اجرا کرد؛ ترانه‌ای که به دومین تک‌آهنگ شمارهٔ یک او در جدول بیلبورد هات ۱۰۰ تبدیل شد. در همین دوره، مدونا دو تک‌آهنگ دیگر از آلبوم مثل یک باکره، یعنی «فرشته» و «Dress You Up» را نیز منتشر کرد که هر دو به جمع پنج ترانهٔ برتر جدول بیلبورد هات ۱۰۰ راه یافتند. در ژوئیهٔ ۱۹۸۵، مجله‌های پنت‌هاوس و پلی‌بوی عکس‌های برهنه‌ای از مدونا را منتشر کردند که در سال ۱۹۷۸، زمانی که به‌عنوان مدل هنری فعالیت می‌کرد، گرفته شده بودند. او در ازای دستمزدی اندک، که بنا بر گزارش‌ها برای هر جلسه ۲۵ دلار بود، برای این عکس‌ها ژست گرفته بود؛ اما این تصاویر بعدها تا سقف ۱۰۰ هزار دلار به فروش رسیدند. انتشار این عکس‌ها بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها داشت، هرچند مدونا بابت آن هرگز ابراز پشیمانی نکرد. او در کنسرت لایو اید سال ۱۹۸۵ نیز به این جنجال اشاره کرد و با این استدلال که رسانه‌ها «شاید ده سال بعد هم آن را علیه من به کار ببرند»، از درآوردن کت خود خودداری کرد.

مدونا تمام قطعات سومین آلبوم استودیویی خود، آبی واقعی، را مشترکاً نوشت و تهیه کرد. این آلبوم که از همسرش، پن، الهام گرفته بود و به او تقدیم شده بود، در ۳۰ ژوئن ۱۹۸۶ با استقبال گستردهٔ منتقدان منتشر شد. آبی واقعی در ۲۸ کشور جهان، از جمله ایالات متحده، به صدر جدول فروش رسید؛ جایی که به‌مدت پنج هفته در رتبهٔ نخست جدول بیلبورد ۲۰۰ باقی ماند. هر پنج تک‌آهنگ منتشرشده از این آلبوم به جمع پنج ترانهٔ برتر جدول بیلبورد هات ۱۰۰ راه یافتند؛ ترانه‌های «Live to Tell»، «پدر موعظه نکن» و «دلت را بگشای» نیز مدونا را به دومین خوانندهٔ زن تاریخ تبدیل کردند که سه ترانه از یک آلبومش به صدر این جدول رسیده‌اند. ترانه‌های «آبی واقعی» و «لا ایسلا بونیتا» نیز در صدر جدول تک‌آهنگ‌های اروپا قرار گرفتند؛ «لا ایسلا بونیتا» همچنین پرفروش‌ترین تک‌آهنگ اروپا در سال ۱۹۸۷ شد. آبی واقعی پرفروش‌ترین آلبوم سال ۱۹۸۶، پرفروش‌ترین آلبوم یک هنرمند زن در دههٔ ۱۹۸۰ و یکی از پرفروش‌ترین آلبوم‌های تاریخ است که ۲۵ میلیون نسخه در سراسر جهان فروش داشته است.

مدونا در فیلم سورپرایز شانگهای (۱۹۸۶) در کنار پن ایفای نقش کرد؛ فیلمی که با شکست انتقادی روبه‌رو شد و جایزه تمشک طلایی بدترین بازیگر زن را برای او به ارمغان آورد. او همان سال نخستین حضور صحنه‌ای خود را در نمایش Goose and Tom-Tom اثر دیوید ریب تجربه کرد که پن نیز در آن ایفای نقش داشت. در سال ۱۹۸۷، مدونا در فیلم اون دختره کیه بازی کرد و چهار ترانه برای موسیقی متن آن ضبط کرد؛ از جمله «اون دختره کیه» و «ایجاد اغتشاش» که به‌ترتیب به رتبه‌های نخست و دوم جدول بیلبورد هات ۱۰۰ رسیدند. در ژوئن همان سال، او تور جهانی اون دختره کیه را آغاز کرد که چندین رکورد حضور تماشاگر را شکست؛ از جمله اجرای او در نزدیکی پاریس که بیش از ۱۳۰ هزار نفر در آن حضور داشتند و در آن زمان، بیشترین تعداد تماشاگر برای کنسرت یک هنرمند زن محسوب می‌شد. او در سال ۱۹۸۷ همچنین آلبوم ریمیکس تو می‌تونی برقصی را منتشر کرد که شامل نسخه‌های بازتنظیم‌شده‌ای از ترانه‌های آثار پیشینش بود. پس از دو سال زندگی مشترک پرتنش، مدونا در ۴ دسامبر ۱۹۸۷ درخواست طلاق از پن را ثبت کرد، اما بعداً این دادخواست را پس گرفت.

۱۹۹۲–۱۹۸۶: مانند یک نیایش و دیک تریسی

در سال ۱۹۸۹ مدونا از شان پن جدا شد. او برای چهارمین آلبوم خود با افرادی نظیر پرینس و استیون بری کار کرد. آلبوم مانند یک نیایش به همراه نخستین تک آهنگش به شماره ۱ در بیلبورد و چارت‌های جهان رسیدند. در همان سال مدونا در فیلم سگ شکاری برادوی ظاهر شد و در سال بعد در فیلم دیک تریسی (فیلم ۱۹۹۰) درخشید. این فیلم برنده جایزه اسکار برای بهترین موسیقی متن شد که تمام آهنگ‌های آن توسط مدونا در آلبوم من از نفس افتاده‌ام خوانده شده بود. مدونا همچنین ترانه زودتر یا دیرتر را به همراه دیگر ستاره موسیقی پاپ مایکل جکسون (که به پادشاه پاپ معروف بود) در مراسم اسکار همان سال اجرا کرد. از این آلبوم آهنگ وگ به شهرت جهانی دست یافت در همان سال مدونا تور جاه‌طلبانه بلوند را آغاز کرد که دیویدی این تور برنده جایزه گرمی برای بهترین موزیک ویدیو در فرم بلند شد. از همین تور مستندی با عنوان راستی یا شهامت تهیه شد که فروش عالی پیدا کرد. در سال ۱۹۹۰ مدونا آلبوم برترین‌های خود را منتشر کرد که به فروش بیش از ۳۰ میلیون نسخه دست یافت و تبدیل به پرفروش‌ترین آلبوم برترین‌های یک زن شد. این آلبوم دارای دو تک آهنگ جدید به نام‌های عشقم را بیازمای و نجاتم بده (ترانه مدونا) بود که هر دو به شماره‌های ۱ و ۹ در بیلبورد رسیدند.

۱۹۹۷–۱۹۹۲: اروتیکا، قصه‌های وقت خواب، نخستین فرزند

در سال ۱۹۹۲ مدونا در فیلم دسته خودشان نظر خوبی را از سوی منتقدان دریافت کرد. موسیقی متن این فیلم زمینی که در آن بازی می‌کردم به‌شمار ۱ در بیلبورد رسید که این دهمین آهنگ شماره ۱ مدونا در جدول بیلبورد بود و مدونا نخستین زنی شد که دارای ۱۰ آهنگ شماره ۱ در جدول ۱۰۰ تای برتر بیلبورد داشت.

در سال ۱۹۹۲ مدونا کتاب و آلبوم جنجال‌برانگیز خود را منتشر کرد. از آلبوم اروتیکا آهنگ‌های اروتیکا، عمیق‌تر و عمیق‌تر، دختر بد، تب، باران و بای بای عزیزم منتشر شدند. در سال بعد مدونا تور شوی دخترانه را آغاز کرد و در فیلم‌های یک بغل مدرک و بازی خطرناک بازی کرد.

در سال ۱۹۹۴ مدونا آلبوم قصه‌های وقت خواب را منتشر کرد. نخستین تک آهنگ آلبوم تعظیم کن به شماره ۱ در بیلبورد رسید و تک آهنگ‌های بعدی راز، قصه وقت خواب و طبیعت بشر به تک آهنگ‌های مشهور او تبدیل شدند. در سال بعد آلبوم چند آهنگه چیزی برای به خاطر داشتن که دارای دو تک آهنگ جدید به نام‌های (...) و شانس بود را منتشر کرد. در همان سال مدونا در فیلم‌های غمی در چهره و چهار اتاق بازی کرد و در سال ۱۹۹۶ با بازی در فیلم اویتا (فیلم) تحسین منتقدان را برانگیخت مدونا برای این فیلم برندهٔ جایزه گلدن گلوب برای بهترین بازیگر زن نقش اول شد همچنین این فیلم برنده جایزه اسکار برای بهترین موسیقی شد که بیشترین آهنگ‌هایش توسط مدونا خوانده شده بود. موسیقی متن این فیلم در آلبوم اویتا (موسیقی متن) منتشر شد و آهنگ‌های تو باید عاشقم باشی و آرژانتین برای من گریه نکن به شهرت رسیدند. مدونا از سال ۱۹۹۵ با مربی تناسب اندام کارلوس لئون وارد رابطه عاشقانه ای شد و در سال ۱۹۹۷ نخستین فرزندش لوردس لولا لئون را به دنیا آورد اما بعد از مدتی به رابطه خودش با کارلوس لئون پایان داد. همچنین مدونا به مکتب کابالا که یک مکتب یهودی است پیوست. او توسط ساندرا برنهارد به این مکتب معرفی شد.

۲۰۰۱–۱۹۹۸: پرتو نور، موسیقی، ازدواج دوم

در سال ۱۹۹۸ مدونا آلبوم پرتو نور را که شامل سبک‌های دنس و الکترونیک بود را منتشر کرد که توانست موج جدیدی از سبک الکترونیک را وارد موسیقی عامه پسند کند. این آلبوم برنده جایزه گرمی بهترین آلبوم پاپ شد همچنین آهنگ پرتو نور برنده جایزه گرمی برای بهترین ضبط رقص و بهترین موزیک ویدیو فرم کوتاه شد. تک آهنگ‌های دیگر آلبوم یخ‌زده، قدرت خداحافظی و دنیای غرق شده/جایگزینی برای عشق هر کدام به شهرت جهانی رسیدند این آلبوم به بیش از ۱۶ میلیون فروش جهانی دست پیدا کرد. در همان سال مدونا Fund of Light Foundation را تأسیس کرد که به کمک بر زنان، آموزش و پرورش، توسعه جهانی و انسان دوستانه متمرکز بود.

در سال ۱۹۹۹ مدونا جایزه گرمی بهترین آهنگ نوشته شده برای فیلم آستین پاورز: جاسوسی که من را تکان داد برای آهنگ غریبه زیبا را برد.

در سال ۲۰۰۰ مدونا با گای ریچی کارگردان انگلیسی ازدواج کرد و در سال ۲۰۰۱ دومین فرزندش روکو را به دنیا آورد. در سال ۲۰۰۰ مدونا آلبوم موسیقی را منتشر کرد که مانند سایر آلبومهایش تحسین منتقدان و فروش جهانی را به همراه داشت. نخستین تک آهنگ این آلبوم، موسیقی دوازدهمین شماره ۱ مدونا در جدول بیلبورد بود. در سال ۲۰۰۱ مدونا پنجمین تور خود را، تور دنیای غرق شده را آغاز کرد.

۲۰۲۳: بیماری و تعویق برنامه‌ها

در ژوئن ۲۰۲۳ تور جهانی مدونا پس از بستری شدن در بخش مراقبت‌های ویژه در بیمارستانی در نیویورک به دلیل عفونت شدید به تعویق افتاد. او می‌خواست چهلمین سالگرد تک‌آهنگ خود به نام هالیدی را با آغاز تور خود جشن بگیرد.

دست‌آوردها

مدونا موفق شد بیش از ۱٫۵ میلیارد دلار بابت فروش بلیت تورهای کنسرتش درآمد کسب کند. با توجه به اطلاعات ارائه شده توسط Billboard Boxscore، او پردرآمدترین هنرمند برای تور انفرادی در تمام دورانهاست که بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۶ بیش از ۱٫۳۱ میلیارد دلار درآمد داشته است. او تنها زن در تاریخ است که دارای دو کنسرت انفرادی با ۱۰۰/۰۰۰ بلیت فروخته شده است. کنسرت «Who's That Girl World Tour» او در «پارک دو سئو» پاریس، بیش از صد و سی هزار تماشاگر را به خود جلب کرد، پس از آن در حالی که کنسرت «Girlie Show» او در ورزشگاه ماراکانا، ریودوژانیرو برگزار می‌شد، موفق شد که بیش از صد و بیست هزار نفر را به آنجا بکشاند. مدونا توانست با دریافت بهترین جایزه موزیک ویدئو از جوایز موسیقی ویدئوی ام‌تی‌وی در سال ۱۹۸۶ اولین برنده زن این جایزه شود.

طبق بیلبورد، مدونا موفق‌ترین هنرمند انفرادی در تاریخ چارت ۱۰۰ آهنگ داغ جهان (دومین نفر پس از بیتلز) و موفق‌ترین هنرمند کلوپ رقص در تمام دوران است. مدونا با ۴۴ آهنگ شماره یک در جدول آهنگهای Hot Country بالاتر از جورج استریت قرار گرفت. در لیست Hot 100 نیز بیش از هر هنرمند زن دیگری در تاریخ وی این رکورد را در بین همه هنرمندان برای نزدیک به دو دهه (بین سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۰) در اختیار داشت، اما پس از این دریک این رکورد را کسب کرد. مدونا دارای رکورد بین‌المللی برای بیشترین تک آهنگ شماره یک توسط یک هنرمند زن در استرالیا (برای۱۱ بار)، کانادا (برای ۲۵ بار)، ایتالیا (برای۲۳ بار)، ایرلند (برای ۸ بار)، فنلاند (برای ۷ بار)، اسپانیا (برای ۲۱ بار) و بریتانیا (برای ۱۳ بار). در چهلمین سالگرد نمودارهای کنترل رسانه GfK، مدونا به عنوان موفق‌ترین فرد، برای بهترین هنرمند تک آهنگِ رتبهٔ برتر در چارتها رتبه‌بندی شد.

میراث

مدونا میراثی خلق کرده که فراتر از موسیقی است و مورد مطالعه جامعه‌شناسان، مورخان و دیگر پژوهشگران قرار گرفته، و به ظهور «مطالعات مدونا»، زیرشاخه‌ای از مطالعات فرهنگی آمریکا، کمک کرده است. به گفته رودریگو فرسان، «گفتن اینکه مدونا فقط یک ستاره پاپ است، به همان اندازه نادرست است که بگوییم کوکا کولا فقط یک نوشابه است. مدونا یکی از نمادهای کلاسیک ساخت آمریکا است.» مجله رولینگ استون اسپانیا نوشته است: «او سال‌ها پیش از فراگیر شدن اینترنت، اولین استاد پاپ ویروسی در تاریخ شد. مدونا همه‌جا بود؛ در کانال‌های قدرتمند تلویزیون موسیقی، برنامه‌های رادیویی، روی جلد مجلات و حتی در کتاب‌فروشی‌ها. یک دیالکتیک پاپ که از زمان سلطه بیتلز دیده نشده بود و به او اجازه داد در مرز نوآوری و تجاری بودن باقی بماند.» ویلیام لنگلی از دیلی تلگراف معتقد است که «مدونا تاریخ اجتماعی جهان را تغییر داده و به عنوان افراد مختلف، کارهای بیشتری انجام داده است که احتمالاً هیچ‌کس دیگری نتواند.» پروفسور دایان پکنولد اشاره کرده که «تقریباً در هر نظرسنجی دربارهٔ بزرگ‌ترین، برترین یا بهترین‌ها در فرهنگ عامه، نام مدونا دیده می‌شود.» در سال ۲۰۱۲، شبکه وی‌اچ‌وان مدونا را بزرگ‌ترین زن در موسیقی معرفی کرد.

بیانکا گریسی، نویسنده مجله اسپین، اظهار داشت که «'ملکه پاپ' برای توصیف مدونا کافی نیست؛ او خودِ پاپ است. [مدونا] طرح اولیه‌ای از آنچه یک ستاره پاپ باید باشد، خلق کرد.» مدونا اولین هنرمندی بود که دو بار (در سال‌های ۱۹۸۵ و ۱۹۸۹) از سوی مجله بیلبورد به عنوان بزرگ‌ترین ستاره پاپ معرفی شد. به گفته اسکلافانی، «شایان ذکر است که پیش از مدونا، اکثر مگاستارهای موسیقی، راکرهای مرد بودند؛ پس از او، تقریباً همه خوانندگان زن شدند… وقتی بیتلز به آمریکا آمدند، الگوی اجرا را از تک‌نوازی به گروه تغییر دادند. مدونا این الگو را دوباره به سمت تک‌نوازی بازگرداند—با تأکید بر زنان.» هوارد کرامر، مدیر موزه تالار مشاهیر راک اند رول، تأکید کرد که «مدونا و حرفه‌ای که برای خود ساخت، عملاً راه را برای هر خواننده زن پاپ بعدی هموار کرد… او استانداردهای همه آن‌ها را بالا برد… او تعریف کرد که حدود و ثغور برای اجراگران زن چیست.» اندی بنت و استیو واکسمن، نویسندگان کتاب راهنمای موسیقی عامه‌پسند سیج (۲۰۱۴)، اشاره کردند که «تقریباً همه ستارگان زن پاپ سال‌های اخیر—بریتنی اسپیرز، بیانسه، ریانا، کیتی پری، لیدی گاگا و دیگران—تأثیر مهم مدونا را بر حرفه خود تأیید کرده‌اند.» مدونا همچنین بر هنرمندان مرد تأثیر گذاشته و الهام‌بخش افرادی چون لیام گلگر از گروه اوئیسیز و چستر بنینگتون از لینکین پارک شده تا به دنیای موسیقی قدم بگذارند.

استفاده مدونا از تصاویر جنسی در حرفه‌اش سودمند بوده و گفتمان عمومی دربارهٔ جنسیت و فمینیسم را برانگیخته است. روزنامه تایمز نوشت که او «انقلابی در میان زنان در موسیقی به راه انداخت… نگرش‌ها و نظرات او دربارهٔ سکس، برهنگی، سبک و جنسیت، عموم را وادار کرد که توجه کنند.» پروفسور جان فیسک خاطرنشان کرد که حس قدرتی که مدونا ارائه می‌دهد، به‌طور جدایی‌ناپذیری با لذت اعمال کنترل بر معانی خود، جنسیت و روابط اجتماعی فرد مرتبط است. در کتاب انجام جنسیت در رسانه، هنر و فرهنگ (۲۰۰۹)، نویسندگان اشاره کردند که مدونا، به‌عنوان یک سلبریتی زن، اجراگر و نماد پاپ، می‌تواند تأملات و بحث‌های فمینیستی موجود را به هم بریزد. به گفته شیلا جیفریز، فمینیست لزبین، مدونا نمادی از حضور زن در آنچه مونیک ویتیگ «دسته جنسی» می‌نامد، است و به نظر می‌رسد با اشتیاق، اجرای کار جنسی محول‌شده به زنان را در آغوش می‌کشد. پروفسور سات جالی او را «نماد فمینیستی تقریباً مقدس» نامیده است.

مت کین در گاردین نوشت که مدونا با گنجاندن مکرر فرهنگ ال‌جی‌بی‌تی، لاتین و سیاه‌پوستان در آثارش، «موانع اجتماعی را شکسته» و گروه‌های حاشیه‌نشین را به خط مقدم آورده است. نویسنده‌ای گفت که «با در دسترس قرار دادن فرهنگ به‌طور کلی، مدونا به فرهنگ همه طبقات اجتماعی تبدیل می‌شود.» کارلین فیت، استاد کانادایی، گفت ویژگی خاص مدونا این است که «او به‌راحتی در بسیاری از زمینه‌های فرهنگی سفر کرده» و در زیرفرهنگ‌هایی که به‌صورت خودجوش و مستقل شکل گرفته‌اند به یک شخصیت کالت تبدیل شد. سارا کیت الیس، رئیس گلاد، اظهار داشت که مدونا «همیشه بزرگ‌ترین متحد جامعه ال‌جی‌بی‌تی‌کیو بوده و خواهد بود»، در حالی که مجله ادوکیت او را «بزرگ‌ترین گی آیکان» نامید. خود مدونا در سال ۲۰۲۴ گفت: «به‌جز تولدم، رژه افتخار نیویورک مهم‌ترین روز سال است.»

مدونا به‌عنوان الگویی برای زنان تاجر تحسین شده است، «به سطحی از کنترل مالی دست یافته که زنان مدت‌ها در صنعت برای آن مبارزه کرده‌اند»، و در دهه اول حرفه‌اش بیش از ۱٫۲ میلیارد دلار فروش داشته است. به گفته جینی گورلینسکی در کتاب ۱۰۰ موسیقیدان تأثیرگذار تمام دوران (۲۰۱۰)، سطوح قدرت و کنترل مدونا برای یک زن در صنعت سرگرمی «بی‌سابقه» بود. استادان مدرسه کسب‌وکار لندن او را «یک کارآفرین پویا» نامیدند که ارزش تقلید دارد؛ آن‌ها دیدگاه او به موفقیت، درک او از صنعت موسیقی، توانایی او در شناخت محدودیت‌های اجرایی خود (و در نتیجه درخواست کمک)، تمایل او به کار سخت و توانایی او در سازگاری را به‌عنوان کلیدهای موفقیت تجاری‌اش شناسایی کردند. مورتون نوشت که «مدونا فرصت‌طلب، دستکاری‌گر و بی‌رحم است—کسی که تا زمانی که به آنچه می‌خواهد نرسد، متوقف نمی‌شود—و این چیزی است که ممکن است به قیمت از دست دادن نزدیکانتان به دست آید. اما این برای او اهمیتی نداشت.»

آلبوم‌ها

فیلم‌شناسی

فیلم‌های بازی‌کرده

فیلم‌های کارگردانی‌کرده

• کثافت و خرد (۲۰۰۸)
• دابلیو.ئی. (۲۰۱۱)

منابع

منابع کتابی

پیوند به بیرون

• وبگاه رسمی
• مدونا در آل‌مووی
• Madonna در آل‌میوزیک
• Madonna در دانشنامهٔ بریتانیکا
• Madonna در کرلی
• Madonna در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb)
• مدونا در تالار مشاهیر راک اند رول
• مدونا در تی‌سی‌ام